จิตกับพุทธิพิสัย หรือ จิตกับการจำได้หมายรู้
การใช้เหตุผลเป็นเรื่องเกี่ยวกับการคิด สิ่งที่เราควรทราบเบื้องต้น คือ มนุษย์คิดด้วยอะไร ในทางพระพุทธศาสนา กล่าวว่า มนุษย์คิดได้ด้วยจิต
จิต คืออะไร
จิต ในภาษาบาลีใช้ จิตต์ มีความหมายว่า สั่งสม ดังนั้น จิตเป็นธาตุชนิดหนึ่งซึ่งสามารถรู้ได้ สั่งสมได้ เราสั่งสมสิ่งที่เรารับรู้และเลือกรับรู้มาตั้งแต่เด็กจนมาถึงปัจจุบัน เราจำเหตุการณ์ที่ผ่านมาได้ เราจำบุคคลที่เรามีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องได้ สิ่งเหล่านี้เป็นการสะสมของจิต สิ่งที่จิตสั่งสมเอาไว้ เราเรียกว่าความจำ
จิตมีคุณสมบัติอย่างไร จิตมีคุณสมบัติ ๔ ประการ คือ
เอกจรํ (เอก = หนึ่ง จรํ = จร = ไป) แปลว่า ดวงเดียวเที่ยวไป มีความหมายว่า จิตทำงานได้ทีละหนึ่งอย่าง แต่มีความรวดเร็วมากเรียกว่าปรีชาญาณ
ทูรงฺคมํ (ทูรงฺค = โทร =ไกล คมํ = คม = ไป) ไปได้ไกล สามารถส่งกระแสจิตและรับรู้จากแหล่งไกล ๆ ได้
อสรีรํ (อ = ไม่ สรีรํ = สรีระ = ตัวตน) ไม่มีตัวตน
คุหาสยํ ( คุหา = ถ้ำ โพรง อาสยํ = อาสัย) อาศัยอยู่ในถ้ำ หรือในโพรง คือร่างกาย
หน้าที่ของจิต จิตทำหน้าที่ ๔ ประการ คือ
จำได้หมายรู้ (สัญญา - memory, mnemonic) คือ การจำและระลึกรู้สิ่งที่ผ่านมาในอดีตได้
คิด (สังขาร - voliation, thinking) คือการปรุงแต่งของจิตในสิ่งที่ได้สัมผัส เช่น เห็นพวงมาลัยดอกมะลิก็เกิดความคิดปรุงแต่งว่า จะนำเอาไปไหว้พระ
กระจ่างอารมณ์ (วิญญาณ-consciousness) คือ ความรู้แจ้งในสิ่งที่ได้ รับรู้ จำได้ คิดได้ รู้ทั่วในสิ่งนั้น เช่น มีความกระจ่างอารมณ์ในแก้วน้ำ คือ กระจ่างในความคิดว่าแก้วนำทำมาจากอะไร ใช้ประโยชน์อะไรได้บ้าง ทำให้ความสะอาดโดยวิธีใด เมื่อกระทบสิ่งใดบ้างจะแตก เมื่อแตกแล้วเศษของมันจะเป็นอันตรายอย่างไร หรืออื่น ๆ ที่เป็นองค์รวมของแก้วทั้งหมด
การจำได้หมายรู้ของจิตอยู่ในรูปความคิดรวบยอด (concept) หรือ จินตลักษณ์ (image) เมื่อต้องการสื่อสารให้ผู้อื่นรับรู้ จะแสดงออกในรูปสัญลักษณ์ สัญลักษณ์ที่รู้จักกันทั่วไป คือ ภาษา ซึ่งมีทั้งภาษาพูด ภาษาเขียน ภาษาท่าทาง และภาษาเครื่องมือ เช่น ภาษาสัญลักษณ์ สัญญาณธง สัญญาณไฟ
ความคิดรวบยอด(concept) คือ การรวบยอด (abstraction) ของความคิด หรือ ความคิดที่แจ้งอารมณ์ ในคุณสมบัติเฉพาะ ของสิ่งใดสิ่งหนึ่งจนสามารถแยกสิ่งนั้นออกจากสิ่งอื่นได้ ความคิดที่แจ้งอารมณ์หนึ่งอย่างเป็นความคิดรวบยอดหนึ่ง ในความหมายว่าความคิดนั้นไม่ได้อ้างถึงสิ่งเฉพาะหรือเหตุการณ์เฉพาะ แต่ค่อนข้างเป็นการรวมคุณลักษณะร่วมทั้งหมดเป็นรูปธรรมจากประสบการณ์ที่ได้เรียนรู้มาจากตัวอย่าง
จินตลักษณ์ (image) หรือ จินตภาพ หรือภาพนึก คือการรู้ระลึกถึงลักษณะ หรือภาพในความคิดได้เช่น นายกรัฐมนตรีคนปัจจุบัน พระปฐมเจดีย์ พระมหาธีรราชเจ้า พระแก้วมรกต
ความคิด เป็นการทำงานของจิต (สมอง?) ที่อยู่ภายใน เหตุที่มนุษย์ต้องคิดเนื่องจากสภาวะสิ่งแวดล้อมบังคับให้เราต้องมีการเลือกอยู่ตลอดเวลา นอกจากการคิดแล้วยังมีการตัดสินใจ กระบวนการตัดสินใจเป็นกระบวนการคิดรูปหนึ่ง การตัดสินใจอาจมาจากหลายเหตุ เช่น ความพอใจ ความกลัว แต่กระบวนการตัดสินใจทางตรรกเป็นการคิดที่มีเหตุและผล ความคิดจะมีผลต่อเมื่อมีความเที่ยง (validity) ขณะที่คนหนึ่งกำลังคิดอยู่ ผู้อื่นจะไม่ทราบว่าคนนั้นกำลังคิดอะไรอยู่ วิธีการแสดงออกทางความคิดแสดงออกมาให้ผู้อื่นรู้ได้ โดยการแสดงออกมาเป็นสัญลักษณ์โดยเฉพาะการออกในรูปภาษา ทั้งภาษาพูด ภาษาเขียน ภาษาท่าทางและภาษาเครื่องมือ ภาษาที่แสดงออกมาตามปกติจะเป็นภาษาพูดกับภาษาเขียน ซึ่งแสดงออกมาเป็น คำ วลี และประโยค
คำ (words) คือ สัญลักษณ์ที่แสดงความคิดรวบยอด จินตลักษณ์ หรือ ความคิด เพื่อสื่อสารให้ผู้อื่นได้รับรู้ ในความหมายที่ตรงกัน
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น