ในชีวิตประจำวัน เราเอ่ยอ้างถึงเหตุผลอยู่เสมอ เช่น เราต้องฝึกให้เด็กคิดอย่างมีเหตุผล เขาเป็นคนไม่มีเหตุผล ฟังนายกพูดแล้วสมเหตุสมผล ฯลฯ การเอ่ยถึงเหตุผลมีหลักเกณฑ์ในการพิจารณาหรือไม่ เอาอะไรเป็นตัวบ่งชี้ โดยเฉพาะในระบบการศึกษาที่ย้ำอยู่เสมอว่า ต้องคิดเป็น ทำเป็น แก้ปัญหาเป็น คำกล่าวนี้หมายความว่าอย่างไร
การคิดเป็น ต้องรู้วิธีคิดใน ๓ เรื่องหลัก คือ คิดอย่างมีเหตุผล คิดจินตนาการเป็น และคิดสร้างสรรค์ได้
การคิดอย่างมีเหตุผลมีหลักในการพิจารณาว่าลักษณะใดสมเหตุสมผล และลักษณะใดไม่สมเหตุสมผล
หลักการแห่งเหตุผล เป็นกระบวนการคิดในที่อยู่ในสมองหรือเป็นกระบวนการทางจิตแท้ ๆ การคิดเกี่ยวกับเหตุผลมีหลักการในการโยงสัมพันธ์และการตรวจสอบได้ จัดอยู่ในวิชาตรรกวิทยา การศึกษาหลักการแห่งเหตุผล มีลักษณะและวิธีการอย่างไร จะต้องมีการกำหนดกรอบการศึกษาเพื่อให้เกิดความชัดเจนว่า การคิดคืออะไร การคิดอย่างเป็นเหตุผลคืออะไร การคิดและการอ้างเหตุผลมีความสัมพันธ์กันอย่างไร การคิดและการอ้างเหตุผลเป็นสิ่งจำเป็นในชีวิตประจำวันอย่างไร ต้องใช้ความรู้พื้นฐานอะไรบ้าง หลักการในการพิจารณาการคิดอย่างมีเหตุผลมีอะไรบ้าง และจะนำไปประยุกต์ใช้ได้อย่างไร
๒.เหตุใดการอ้างเหตุผลจึงมีความจำเป็น
๓.การอ้างเหตุผลต้องใช้ความรู้พื้นฐานอะไรบ้าง
๔.หลักการพิจารณาเหตุผลที่เชื่อถือได้มีอะไรบ้าง
๕.จะนำไปประยุกต์ใช้ได้อย่างไร
หลักการแห่งเหตุผล หรือ ตรรกวิทยา คือ ความรู้เกี่ยวกับหลักและวิธีการพิจารณาความเป็นเหตุเป็นผล ซึ่งเป็นปัจจัยหนึ่งที่จำเป็นในการดำรงชีวิตประจำวัน เนื่องจากในชีวิตประจำวัน มนุษย์ต้องมีเลือกอยู่ตลอดเวลา ในการเลือกนั้นต้องมีการตัดสินใจ การตัดสินใจเป็นกระบวนการหนึ่งของการใช้เหตุผล การใช้เหตุผลประกอบด้วยความรู้พื้นฐานหลายประการ นับตั้งแต่ความเข้าใจเรื่องจิต คิด รู้ จำ กระจ่าง จินตนาการ หลักการสังเกต การโยงความสัมพันธ์ เปรียบเทียบ หลักการพิจารณาเหตุผลที่ให้ความน่าความเชื่อถือ หลักการนิรนัยและอุปนัย ซึ่งนำไปประยุกต์ใช้ประกอบการตัดสินใจ สร้างความคิดให้เป็นระบบ จากการโยงความสัมพันธ์ของเหตุกับผลในการพิจารณาตัดสินเลือกสิ่งต่าสง ๆ ทั้งชีวิตปกติประจำวันไปจนถึงการแสวงหาความรู้ใหม่ในการศึกษา เพื่อหาคำตอบข้อสงสัยในสาขาวิชาใดหรือสาขาวิชาชีพใดก็ตาม การใช้เหตุผลเข้าไปเกี่ยวข้องอยู่เสมอ ปกติเรามักคำนึงการโยงสัมพันธ์การสิ่งที่มาก่อนกับสิ่งที่ตามมามากกว่าการคิดถึงสาระหลักการของการอ้างเหตุผล และมักคิดว่าความคิดเชิงตรรกะเป็นเรื่องยาก ที่จริงแล้วการใช้เหตุผลเป็นเรื่องใช้อยู่ในชีวิตประจำวัน กล่าวได้ว่า ตราบใดที่มีการตัดสินใจตราบนั้นเราต้องใช้เหตุผล
ขอทำความตกลงเบื้องต้นว่า ในหนังสือเล่มนี้ คำว่าหลักการแห่งเหตุผล ตรรกวิทยา ตรรกศาสตร์ ถือว่าเป็นคำที่มีความหมายเดียวกัน
ตรรกวิทยา คืออะไร
ตรรกวิทยา คือ ความรู้เกี่ยวกับหลักแห่งการพิจารณาเหตุผลเมื่อมีข้อเสนอ(ญัตติ) เพื่อให้เกิดการยอมรับหรือปฏิเสธ การยอมรับหรือปฏิเสธย่อมมีการอ้างเหตุผล
การอ้างเหตุผล คือ การยกภาวะเงื่อนไขที่จำเป็นในการโยงให้เห็นสิ่งที่จะเกิดตามมา ภาวะเงื่อนไขที่จำเป็นเราเรียกว่าเหตุ และสิ่งที่ตามมาหลังเหตุเราเรียกว่าผล ถ้าขาดภาวะเงื่อนไขดังกล่าวเสียแล้วสิ่งที่ตามมาจะไม่เกิด
ในชีวิตประจำวัน เงื่อนไขหลายประการซึ่งเราอ้างว่าเป็นเหตุและสิ่งตามมาคือผล ดูเหมือนว่ามีความสอดคล้องกัน ถ้าเราพิจารณาลึกลงไป บางครั้งพบว่าสิ่งที่อ้างนั้นไม่ใช่ภาวะเงื่อนไขจำเป็น ตัวอย่างเช่น การอ้างว่า เพราะร้านอาหารตั้งอยู่ไกลชุมชนจึงขาดทุน ภาวะเงื่อนไขร้านอาหารตั้งอยู่ไกลชุมชนดูเหมือนว่าเป็นเหตุทำให้ขายอาหารไม่ได้ แต่เมื่อพิจารณาลงไปจะพบว่าร้านอาหารบางร้านอยู่ไกลแสนไกลผู้บริโภคก็ยังตามไปซื้อหารับประทาน ดังนั้น เราต้องมีหลักในการพิจารณาถึงเหตุและผลที่แท้จริง
ความจำเป็นในการศึกษาหลักการแห่งเหตุผล
ในชีวิตประจำวันมนุษย์จะมีการตัดสินใจเกือบตลอดเวลาตราบเท่าที่มนุษย์มีการดำเนินกิจกรรม มนุษย์ใช้เหตุผลในการเลือกใช้ แปรงสีฟัน ยาสีฟัน สบู่ อาหาร เสื้อผ้า เครื่องมือเครื่องใช้ ตลอดจนการกระทำต่าง ๆ การตัดสินเหล่านี้มักมีเหตุผลสนับสนุนอยู่เบื้องหลังว่าเพราะเหตุใดเราจึงเลือกสิ่งนั้นสิ่งนี้ การศึกษาหาความรู้ยิ่งมีระดับสูงขึ้นเท่าใด เราต้องมีการเลือกมากขึ้น มีการใช้เหตุผลมากขึ้นตามลำดับ การเลือกลงทะเบียนเรียนรายวิชาที่เปิดสอน เพื่อศึกษาสาระเนื้อหาในทุกรายวิชา ทั้งทางวิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ และมนุษยศาสตร์ ต่างใช้หลักความเป็นเหตุเป็นผล ดังนั้นในการศึกษาสาขาวิชาดังกล่าวต้องรู้กระบวนการของความเป็นเหตุเป็นผล เพราะจะช่วยให้การศึกษาในรายวิชานั้นมีระบบ มีความต่อเนื่องเห็นความสัมพันธ์ กระชับขึ้น เข้าใจง่ายขึ้น ใช้ความจำน้อยลง ในการศึกษาค้นคว้าและวิจัยทุกระดับ การใช้เหตุผลเป็นองค์ประกอบสำคัญในการแสวงหาความจริง ดังนั้น การอ้างเหตุผลที่ดีจึงเป็นสิ่งที่จำเป็นต้องศึกษา หลักการแห่งเหตุผล หรือ ตรรกวิทยา
หลายศตวรรษที่ผ่านมา หลักการแห่งเหตุผลได้ถูกนำมาใช้ใน ๒ ฐานะ คือ ฐานะแรกใช้เป็นเครื่องมือในการแสวงหาความรู้หรือกระบวนการแสวงหาความรู้ เนื่องจากการใช้เหตุผลทำให้เราได้รับคำตอบ ก่อให้เกิดความรู้ได้ทางหนึ่ง ในแง่มุมมองนี้ หลักแห่งเหตุผลหรือตรรกวิทยามาก่อนปรัชญา และเป็นส่วนของที่มาปรัชญา อีกฐานะหนึ่ง ถือว่าตรรกวิทยาเป็นสาขาหนึ่งของปรัชญา อยู่ในส่วนย่อยของญาณวิทยา “ความรู้ในการแสวงหาความรู้” หรือ “ทฤษฎีความรู้”
เมื่อมีการปรับเปลี่ยนเพื่อขยายองค์ความรู้ มีการแตกวิธีการทางตรรกวิทยาออกเป็นหลายระเบียบวิธี เป็นการประยุกต์ แม้จะไม่มีการเอ่ยถึงคำตรรกวิทยามากนัก แต่ได้นำหลักการทางตรรกวิทยาไปใช้ เช่น ในวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ วิทยาศาสตร์กายภาพ สถิติ ภาษาศาสตร์ จิตวิทยา กฎหมาย และการศึกษา ในทางสังคมศาสตร์ได้นำตรรกวิทยามาใช้ในหลายสาขา เช่น ทฤษฎีความน่าจะเป็น ทฤษฎีเกม และการวิจัย ซึ่งเป็นขอบข่ายการศึกษาที่มีการใช้หลักเหตุผลซับซ้อนขั้นสูง
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น